Het Belgisch federalisme is onvoltooid

Het Belgisch federalisme is onvoltooid. De staatshervormingen hebben gewesten en gemeenschappen in het leven geroepen: instellingen zijn gecreëerd; regionale wetten worden vandaag gestemd. Wat echter nog steeds ontbreekt is een ontkoppeling van de regionale en de nationale politiek, ofwel: de creatie van een onafhankelijke federale politieke ruimte.  

In de beginjaren van het Belgisch federalisme domineerde het federale politieke steekspel. De macht, die lag federaal. De regionale regeringen waren afspiegelingen van de federale machtsconstellatie. Een aparte verkiezingsagenda heeft geleid tot het regionaliseren van de Belgische politiek. Zeker, de politieke partijen zijn decennia geleden al gesplitst. Toch is het slechts sinds het organiseren van afzonderlijke regionale verkiezingen dat het zwaartepunt in de Belgische politiek begon te verschuiven naar de regio’s. Binnen de twee taalgemeenschappen, elk met hun publieke ruimte, ontwikkelden zich een afzonderlijke politieke dynamiek. Het was niet langer een gegeven dat ideologisch verwante partijen gelijkaardige scores behalen in de verschillende regio’s.

In deze nieuwe context werd het vinden van een stabiele federale meerderheid steeds moeilijker. De breuklijn tussen Noord en Zuid werd nu – meer dan vroeger – doorkruist door de socio-economische links-rechts tweedeling. Het resultaat: federale regeringen waarin linkse partijen in één taalgroep veroordeeld zijn tot een samenwerking met partijen van een rechts signatuur uit de andere taalgroep.

Het is deze ongelukkige ontwikkeling die de nationalisten in staat heeft gesteld de koppeling te maken tussen Vlaams en rechts, en Waals en links. De Vlaamse partijen die zichzelf als rechts beschouwen zitten in de val: steeds vaker worden ze gepercipieerd – aangevuurd door kritieken vanuit ondernemershoek – als verraders op beide fronten: zowel rechts als on-Vlaams. Linkse landsverraders, zo je wil.

Het Belgisch federalisme is uniek: nergens ter wereld kan je een federatie vinden zonder federale partijen. In Canada hebben zich politieke ruimtes op twee niveaus ontwikkeld. Op provinciaal niveau gaan partijen van de verschillende politieke strekkingen met elkaar de strijd aan, en op federaal niveau evenzeer. De ideologieën lopen vaak gelijk (ook in Canada staan de federale partijen vaak op de schouders van hun provinciale evenknieën), maar de organisatie, het debat is gescheiden. De populariteit van eerste minister Harper staat niet in rechtstreeks verband met de uitslag van de verkiezingen in Quebec City, om maar één voorbeeld te geven.

In België merken we dat de twee niveaus, ondanks de verregaande opdeling van de federale inboedel, nog steeds onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Terwijl voorheen de quest for power zich voornamelijk op het nationaal niveau afspeelde, is vandaag het omgekeerde het geval. De regionale ruimte is de referentieruimte geworden. De federale machtsconstellatie wordt beschouwd als een afspiegeling van de regionale. Een kortsluiting is onafwendbaar – getuige de federale regeringsvormingen sinds 2007.

De analyse maken is slechts een eerste stap. Een oplossing aanreiken de noodzakelijke tweede. De oplossing die momenteel populair is in Vlaanderen, is het verder opsplitsen van het federale België. Het probleem van de bovenvermelde kortsluiting rechts-links, Vlaams-Waals, kan slechts verholpen worden door te kiezen voor de nuclear option: het confederalisme (lees: separatisme). Enig geloof in het federalisme als staatsbestel dat erin kan slagen om eenheid met verscheidenheid te verzoenen is hier afwezig. Het droombeeld is er één van een rechts, ideologisch homogeen Vlaanderen. De ‘Vlaamse grondstroom’ moet gerespecteerd worden, stelt De Wever. Dat ook in een onafhankelijk Vlaanderen mensen met het hart aan de linkerkant zouden wonen, wordt hier over het hoofd gezien.

Een andere optie – die mijn voorkeur uitdraagt – is een verdere investering in het ontwikkelen van een federalisme dat wél werkt. We kunnen lessen trekken uit buitenlandse voorbeelden (ik vermeldde al Canada, maar ook Duitsland is een interessante case). Les één: op het federale vlak moeten de ideologisch verwante partijen nauwer samenwerken en indien mogelijk gezamenlijke lijsten indienen. Groen en Ecolo staan hierin het verst: ze vormen een eengemaakte fractie in het federale parlement.

Door nauwer samen te werken kan het mogelijk worden om in het politieke debat de socio-economische breuklijn terug centraal te stellen. Een sp.a die in de Vlaamse televisiestudio’s er openlijk voor uit zou komen dat Laurette Onckelinx ook wel eens gelijk kan hebben en een VLD die openlijk Didier Reynders zou steunen: dat brengt ons al een heel eind in het ongedaan maken van de door De Wever geïnstalleerde koppeling Vlaams-rechts/Waals-links. Ook in Wallonië denken vele mensen rechts; ook in Vlaanderen denken vele mensen links. Dat politieke partijen daar niet voor uit durven komen speelt enkel in de kaart van de nationalisten.

Een erkenning dat de ‘communautaire Ander’ ook wel eens gelijk kan hebben kan leiden tot een nauwere samenwerking. Zulk een samenwerking kan ooit leiden tot de creatie van federale lijsten, en misschien zelfs federale partijen. Eén partij, één partijlijn en dat met boegbeelden die men nationaal tracht uit te spelen.

Tezamen komen deze evoluties neer op de creatie van een afzonderlijke federale politieke ruimte – een noodzakelijke volgende stap in het Belgische federale project. Na de verschuiving van het politieke zenuwcentrum van het nationale naar het regionale vlak – met de federale regering als een afspiegeling van de regionale machtsconstellatie – dienen we te evolueren naar een systeem waarin de twee niveaus een onafhankelijke politieke dynamiek ontwikkelen. Dat onze publieke ruimtes gesplitst zijn is hier geen argument. De media volgt waar de macht gaat. Een federale politieke ruimte kan enkel vanuit de bestaande politieke partijen ontstaan. Zij moeten de moed tonen de door de nationalisten geïnstalleerde koppeling tussen Vlaams en rechts te doorbreken.

Voldongen feiten bestaan niet. Indien België tot een mislukking uitdraait, dan is dat het resultaat van ons eigen falen. Vandaag draait ons federalisme vierkant. Oplossingen zijn nodig, ze vereisen enkel een flink pak politieke moed.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s