De Verenigde Staten: a divided nation?

‘Four more years.’ De tweet die Barack Obama deze nacht de wereld instuurde is ondertussen al het meest ‘geretweete’ twitter-bericht ooit. Na een verkiezingscampagne die maar geen einde leek te kennen, heeft de republikein Romney het afgelegd tegen de democraat Obama. Voor elke liberal is dat goed nieuws. Laten we echter niet te hard van stapel lopen: de verdeeldheid binnen de Amerikaanse samenleving zal niet zomaar verdwijnen.

Na de eerste aankondigingen dat Obama de overwinning behaald had, hadden de radiocommentaren het meteen over de verdeeldheid van de Amerikaanse samenleving. ‘A divided nation,’ worden de Verenigde Staten genoemd op Radio 1. ‘A tribal divide’, volgens The Guardian. Zal Barack Obama erin slagen de eenheid in de Amerikaanse maatschappij te herstellen? Voor Obama zelf is dat alvast het doel: ‘We are an American family and we rise or fall together as one nation,’ oreerde hij in zijn overwinnigsspeech.

Wat Obama hier als werkelijkheid poneert dienen we eerder als een doelstelling te interpreteren. De verkiezingsresultaten zijn duidelijk: hoewel Obama de meeste ‘swing states’ op zijn conto kan schrijven, zijn de marges waarmee hij dat verwezenlijkt heeft bijzonder klein. In verkiezingstaal: Obama heeft veruit de meeste kiesmannen achter zich, maar heeft maar nét meer stemmen behaald dan zijn rivaal Romney.

Meteen wordt dan ook de vraag gesteld in de studios en de krantenredacties: Zal Obama, in zulke omstandigheden, erin slagen de eenheid in de Amerikaanse samenleving te herstellen? Zal hij – op z’n Frans gezegd – de rassembleur van de Amerikaanse politiek kunnen zijn? In zijn eerste termijn heeft Obama al een poging ondernomen. Gedurende de eerste maanden trachtte Obama bruggen te bouwen tussen democraten en republikeinen in het Congress. Hij faalde schromelijk. Nadien, misschien toen men zich realiseerde dat bij de eerstkomende verkiezingen de democraten hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden zouden verliezen, verliet Obama die strategie. Gedaan met bruggen bouwen, tijd om zaken door te drukken. De wet op de ziekteverzekering is het meest tastbare resultaat.

Na de midterm elections was de patstelling compleet. Een republikeins gedomineerd Huis gunde Obama weinig tot niets. Geconfronteerd met radicalen van de Tea Party beweging sloeg Obama er niet in compromissen te sluiten. Het pijnlijke dieptepunt in deze periode waren de besprekingen rond de openbare schuld: het schuldplafond was bijna bereikt; overheidsdiensten dreigden zonder funding te vallen, en democraten en republikeinen raakten er maar niet uit. 

Het is moeijlijk om in te beelden hoe Obama er de komende vier jaar in kan slagen om de diepe kloof tussen rechts en links in de Amerikaanse samenleving te overbruggen. In sé is er immers weinig veranderd: het Huis is nog steeds republikeins. De enige optie voor Obama lijkt me, op dit moment, om vooruit te plannen: om gedurende de volgende twee jaar te timmeren aan het verkiezingsapparaat van de democratische partij, om dan bij de volgende midterm elections te trachten het Huis terug in democratische handen te krijgen. Indien dat lukt, dan heeft Obama de handen vrij om gedurende de laatste twee jaar van zijn tweede, en laatste, ambtstermijn voluit te gaan – niet alleen op het vlak van buitenlandse politiek (het Israëlisch-Palestijns conflict, Iran), maar ook op dat van de binnenlandse politiek (de schrijnende ongelijkheid, de macht van grote bedrijven, de slechte staat van de Amerikaanse infrastructuur). 

Het lijkt me utopisch, om niet te zeggen onmogelijk, om de verdeeldheid in een samenleving te trachten op te heffen. Verschillen – zelfs grote verschillen – in overtuiging zullen er altijd zijn; en maar goed ook. Een democratische maatschappij vereist meningsverschillen; vereist conflict. Ik kan me niet inbeelden dat in de jaren ’30, gedurende de hoogdagen van de Keynesiaanse Roosevelt, het Amerika van de jaren ’20, met zijn laisser-faire politiek, niet meer bestond, net zoals ik me niet kan inbeelden dat in de jaren ’80 iedereen plots neo-liberaal was. 

Elke maatschappij kent breuklijnen. Dat is in Vlaanderen niet anders. Wanneer Bart De Wever spreekt over de politieke vertaling van een grondstroom in Vlaanderen, ontkent hij de pluraliteit van de Vlaamse, en bij uitbreiding Belgische, samenleving. Hij praat over onze maatschappij als een organisch wezen, wiens eenheid hersteld dient te worden.

We dienen op te passen met zulk een retoriek – in Vlaanderen net zoals in de VS. Er zal altijd een oerconservatief, diepgelovig Amerika bestaan. Het heeft ook altijd bestaan. Wij, de liberals, zullen het ook altijd oneens met hen blijven. 

De Nederlandse schrijver Geert Mak, die onlangs een boek gepubliceerd heeft over het Amerika van vandaag, maakte hierover een interessant punt in de verkiezingsuitzending van het Nederlandse programma Pauw & Witteman: de radicalisering die we de laatste jaren opmerken op het Amerikaanse platteland valt misschien best toe te schrijven aan de gestage uitholling van de Amerikaanse middenklasse. Gezinnen waarin men vaststelt dat ondanks twee salarissen men er toch niet in slaagt de schulden af te betalen; gezinnen waar beide ouders al maanden, misschien zelfs jaren, op zoek zijn naar werk: dat vertaalt zich in een zoektocht naar een strohalm van troost. Het geloof is voor vele Amerikanen die strohalm: het houdt gezinnen en gemeenschappen bij elkaar in steeds moeilijkere tijden. 

Conservatieven zullen er altijd zijn. Oerconservatieven ook. Het enige dat Obama kan doen om de kloof tussen links en rechts Amerika kleiner te maken, is de strijd aangaan tegen de economische ongelijkheid. Om dat te bereiken dienen de Democraten naast de Senaat ook het Huis in handen te hebben.

Fingers crossed dat ze daar bij de volgende verkiezingen in slagen.  

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s