Sire, il n’y a pas de Belges?

Rik Van Cauwelaert, voormalig hoofdredacteur van Knack, heeft de brief van Jules Destrée heruitgebracht. Voor zij die uit de lucht komen vallen: in 1912 schreef meneer Destrée, een politicus en jurist met socialistische ideeën, een open brief aan koning Albert I. Die brief bevatte een zinsnede die nadien snel beroemd werd: 

Sire, (…) Vous régnez sur deux peuples. Il y a en Belgique, des Wallons et des Flamands ; il n’y a pas de Belges.

Deze ‘twee volkeren één land’-thesis werd in latere jaren een klassieker in Vlaams-nationalistische milieus. Ook Bart De Wever aarzelt niet om van het argument gebruik te maken. België, zo wordt verteld, is in het beste geval een accident de parcours, en in het slechtste een Franstalige samenzwering. De doelstelling van de Vlaamse beweging is het Vlaamse volk – dat altijd bestaan heeft – te ontvoogden. Het einddoel van deze strijd is een onafhankelijke Vlaamse staat.

Ik heb steeds een dubbel gevoel gehad bij deze Vlaamse ‘strijd’. Enerzijds ontken ik niet dat een Vlaamse ontvoogding in het verleden nodig was , al was het maar om het Nederlands op gelijke voet te stellen met het Frans – een taal die, hoewel niet de iure, in ieder geval wel de facto het maatschappelijk leven domineerde. 

Anderzijds stoor ik me vaak aan het wij zij-verhaal dat onvermijdelijk te pas komt wanneer men spreekt over een Vlaams ‘volk’. Zij die strijden voor de Vlaamse ontvoogding lijken zich vaak niet bewust van de performatieve kracht van hun eigen woorden en daden. Een volk, immers, is niet iets dat zomaar bestaat; het is iets dat je al doende – door middel van politiek in de brede zin van het woord – creëert. 

Heeft een Vlaams volk steeds bestaan? Uiteraard niet. Wat we vandaag Vlaanderen noemen was in het verleden een lappendeken van regio’s (Brabant, Limburg, Vlaanderen…) waarvan delen vandaag in het buitenland liggen (Frans Vlaanderen, Nederlands Limburg…) en die doorheen de geschiedenis nooit een eengemaakt gebied zijn geweest.

Wil dit zeggen dat een Vlaams volk vandaag niet bestaat? Niet per se. Het staat buiten kijf dat onze maatschappij vandaag de Vlaamse maatschappij is. Het publieke debat is een Vlaams debat geworden. Kijk naar de debatten in de aanloop naar federale verkiezingen: hoewel deze verkiezingen georganiseerd worden in gans het land, het federale Parlement het gehele Belgische volk vertegenwoordigt en de federale regering beslissingen neemt voor alle Belgen, worden enkel Vlaamse partijvoorzitters uitgenodigd in de studio van de Vlaamse openbare omroep. Niemand kan er omheen: Vlaanderen – als collectieve entiteit met een eigen identiteit – bestaat. 

Impliceert deze vaststelling echter meteen dat een Belgische staat overbodig, of zelfs een bedreiging is? Nee. Zij die het tegendeel beweren stellen een politieke daad. Immers, indien elke identiteit een constructie is (iets dat Bart De Wever niet ontkent), lijkt de keuze tussen de ene en de andere identiteit op het eerste zicht vrij arbitrair. Waarom onze kar achter het Vlaamse en niet het Belgische paard spannen? De motivatie is politiek en niet zozeer cultureel. 

Het is niet toevallig dat er vandaag de dag een sterke correlatie bestaat tussen een rechts gedachtegoed en een pro-Vlaams discours. Het Vlaams Belang staat symbool voor deze correlatie, maar heeft er geen exclusief recht op. Ook rechts-liberale partijen zoals LDD voerden in het nabije verleden een Vlaamse koers en vandaag staat de N-VA – naast haar Vlaamse lijn – ook voor een conservatief waardenpatroon en een socio-economisch beleid dat prioriteit geeft aan ondernemingen boven sociale uitgaven (dat Bart De Wever goede vrienden is met Theodor Dalrymple, en zich in zijn politiek gedachtegoed sterk inspireert op Edmund Burke, is dan ook geen verrassing). 

Kijken we dan naar de machtsverhoudingen tussen links en rechts in de twee landsdelen en we zien een Vlaanderen dat overweldigend rechts stemt en een Franstalig België dat overwegend links stemt. Vlaamse partijen die zich rechts situeren van het politieke centrum hebben met andere woorden een electoraal belang in het voeren van een Vlaamse lijn. Omgekeerd zien we dat linkse partijen – vooral Groen – vaker de Belgische kaart spelen, omdat hun natuurlijke bondgenoten zich aan de andere kant van de taalgrens bevinden. 

Al het voorgaande lijkt eerder evident. Toch is het merkwaardig dat het argument zo zelden gearticuleerd wordt. Linkse partijen in Vlaanderen (om de sp.a niet bij naam te noemen) slagen er niet in om het Vlaamse discours – dat ondertussen alomtegenwoordig is – tegen te spreken. Waarom is de sp.a bang om niet harder tegen het Vlaams-nationalistische discours in te gaan? Is het uit angst om de eigen achterban te verliezen? Is het uit angst voor een electoraat waarvan de grondstroom eerder rechts lijkt te zijnn?

Zelfs indien dit laatste punt het geval is, kunnen linkse partijen er enkel bij winnen door tegen het Vlaamse discours in te gaan. Een linkse kiezer is niet geïnteresseerd in een wij-zij verhaal en gaat in plaats daarvan op zoek naar een partij die pleit voor solidariteit. Partijen zoals de sp.a verliezen vandaag kiezers omdat zij meeheulen met het Vlaamse discours – een discours dat haaks staat op het linkse gedachtegoed.

Het resultaat van al dit politiek gewoel is een België waarvan de poten steeds verder vanonderuit gezaagd worden. Een Belgische identiteit bestaat in Vlaanderen nog maar amper, wat op zijn beurt de legitimiteit van elke federale regering ondermijnt. De N-VA is bijzonder succesvol in haar poging om België te doen ‘verdampen’. Vanuit de Vlaamse regering voert zij een politiek van confrontatie met de federale overheid (waar zij uiteraard zelf niet in zit), en in het publieke debat slaagt zij erin de ‘tweevolkeren één land’-thesis algemene ingang te doen vinden.

En de andere partijen? Die kijken als een verzameling konijnen naar een lichtbak.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s